Self-Awareness คืออะไร? ทำไมถึงสำคัญกับความสุขและความหมายของชีวิต?

Updated: Jan 11

Highlight

  • Self-awareness คือ การตระหนักรู้หรือรับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นของตัวตนอย่างรู้สึกตัว โดยยังรวมไปถึงการมีอยู่ของสิ่งนั้น ไม่ว่าจะเป็น อารมณ์ ประสบการณ์ ความสามารถ ความคิด หรือร่างกาย

  • คุณจะเป็นคนที่รู้จักตัวเองได้ดีขึ้นด้วยการเพิ่ม self-awareness ในตัวเอง ซึ่งนำไปสู่การใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขมากขึ้น

  • ประโยชน์ในทักษะต่างๆ เช่นมิติของความสัมพันธ์ ความเป็นผู้นำ หรือการติดต่อสื่อสารต้องอาศัย self-awareness ในการบ่มเพาะ

  • Self-Awareness สามารถฝึกฝนได้จากการสังเกตตนเอง หรือทำกิจกรรมที่ช่วยสังเกตตนเองเช่นการเขียนบันทึก สะท้อน หรือเจริญสติ เป็นต้น

Self-awareness เป็นคุณภาพที่สำคัญและนำไปสู่การเติบโตและความเข้าใจกันไม่ว่าคุณจะเป็นหัวหน้า เพื่อนร่วมงาน หรือคนในครอบครัว แม้ว่า self-awareness เพิ่งจะเป็นสิ่งที่นักจิตวิทยาหรือนักปรัชญาเพิ่งจะทำการศึกษาอย่างจริงจังมาในช่วงปลายศตวรรษก่อน แต่แท้จริงกลับเป็นสิ่งที่มีมายาวนานตั้งแต่ยุคกรีก แล้วแท้จริง self-awareness มีความสำคัญอย่างไร?



Self-Awareness คืออะไร?

Self-awareness คือ การตระหนักรู้หรือรับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นของตัวตน (self) การมีอยู่ของมัน และการจดจำลักษณะของสิ่งเหล่านั้นได้ โดยลักษณะเหล่านี้ยังรวมไปถึงอารมณ์ ประสบการณ์ ความสามารถ ความคิด หรือร่างกายอีกด้วย


ซึ่งแตกต่างจากจิตสำนึก (Consciousness) ตรงที่จิตสำนึกรวมการรับรู้สภาพแวดล้อม วิถีชีวิต ร่างกาย แต่ self-awareness คือการตระหนักรู้หรือรับรู้ของสิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยที่มีความรู้สึกตัว รับรู้และเข้าใจคุณลักษณะ ความรู้สึก แรงจูงใจ สาเหตุ ความต้องการของมัน


นักจิตวิทยาชื่อ Shelley Duval และ Robert Wicklund’s ได้เสนอทฤษฏีเกี่ยวกับ self-awareness ไว้ว่า "เมื่อเราให้ความสนใจไปที่ตัวเอง เราจะสามารถประเมินและเปรียบเทียบพฤติกรรมในปัจจุบันกับคุณค่าและมาตรฐานภายในได้ เราจะมีความรู้สึกตัวเหมือนกับเป็นผู้ประเมินที่มีความเป็นกลางในตัวเอง"


นอกจากนี้ self-awareness ยังเป็นสิ่งที่สำคัญในกลไกการควบคุมตัวเองด้วย


Self-Awareness สำคัญอย่างไร?

การตระหนักรู้ตนเองช่วยทำให้เราทำงานร่วมกับคนอื่นได้ดีขึ้น เป็นหัวหน้าที่ดีขึ้น และเป็นคนรักคนในครอบครัวที่เข้าใจกันมากขึ้น เพราะ self-awareness เป็นหัวใจสำคัญของการมีความสัมพันธ์ที่ดี การตระหนักรู้สิ่งที่เกิดขึ้นภายในเป็นสิ่งที่ทำให้เรารู้ว่าเกิดอะไรขึ้นภายในตัวเองได้ ซึ่งความสามารถในการตรวจจับสภาพอารมณ์และความคิดของตัวเองในขณะหนึ่งสู่ขณะหนึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการมีชีวิตที่ดีขึ้น มีความสงบมากขึ้นกับการดูแลบริหารความคิด อารมณ์ และพฤติกรรม


ตัวอย่างเช่น เราอาจมีความโกรธจากรถติดตอนที่กำลังขับรถไปที่ทำงาน หากเราไม่ได้สำรวจที่มาที่ไปหรือรับรู้ความหงุดหงิดของตัวเอง เราอาจดุด่าลูกน้อง เพื่อนร่วมงาน หรือวิจารณ์งานของเพื่อนๆ เพื่อระบายความหงุดหงิดโดยที่เราไม่รู้ตัว และแยกออกจากกันไม่ขาดว่าสาเหตุมาจากการทำงานหรือเพราะรถติดในตอนเช้า


ความสามารถในการตระหนักรู้ตนเองจึงเป็นเรื่องที่สำคัญไม่เพียงแต่เรื่องความสัมพันธ์เพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมไปถึงประสิทธิภาพการทำงาน การดูแลและพักผ่อนของตัวเองด้วย



Self-Awareness และรู้จักตัวเอง

การรู้จักตัวเองเป็นคุณลักษณะสำคัญที่เกิดจาก self-awareness ที่นำมาสังเกตตนเองเป็นระยะเวลานาน โดยคำถามเหล่านี้อาจเป็นหัวข้อที่ทำให้คุณได้กลับมาใส่ใจและรู้จักตนเองได้มากขึ้น ซึ่งแต่ละคำตอบอาจมีการเปลี่ยนแปลงไปตามช่วงระยะเวลา การมี self-awareness จะช่วยทำให้คุณค่อยๆ เห็นความแตกต่างของตนเอง เมื่อได้ตอบคำถามเหล่านี้


คุณมีนิสัยเป็นอย่างไร?

การรู้ลักษณะนิสัยของตัวเองว่าตนเองเป็นคนอย่างไร ชอบอะไร ไม่ชอบอะไรเป็นสิ่งที่ต้องอาศัยการสังเกต และการรับรู้ตัวตนของตนเองติดต่อเป็นระยะเวลานาน คุณสามารถรู้จักตัวเองได้มากขึ้นโดยการมองลักษณะนิสัยของตัวเองที่มีหรือค่อยๆ เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละช่วงเวลา


การค้นหาลักษณะนิสัยของตนเองอาจทำให้รู้สึกสับสนได้ หากคุณมีความต้องการเป็นคนที่มีลักษณะนิสัยบางอย่างที่คุณคิดว่าเป็นสิ่งที่ดีอย่างไม่รู้ตัว และกลายเป็นการยึดถือในคุณค่านั้น คุณอาจพยายามหล่อหลอมตัวเอง และเลือกมองในแง่มุมบางมุมของตัวเองเพื่อให้คุณเป็นคนที่มีลักษณะนิสัยที่คุณให้คุณค่า


คุณมีเป้าหมายในชีวิตอะไร?

เป้าหมายชีวิตไม่ใช่สิ่งที่ค้นหากันได้เพียงชั่วข้ามคืนหรือการนั่งคิดไตร่ตรอง แต่โดยมากกลับเป็นการสะท้อนมุมมองและประสบการณ์ที่คุณได้ผ่านมา โดยอาจเป็นสิ่งที่คนอื่นไม่ได้ให้ความสำคัญหรือคุณค่ามากนัก แต่คุณรู้ว่าสิ่งนี้มีคุณค่าและมีความหมายอย่างไรสำหรับคุณ


คุณมีข้อดีและข้อเสียอย่างไรบ้าง

การมองหาข้อดีข้อเสียของตัวเองในภาพรวมเป็นสิ่งที่ช่วยทำให้คุณมีชีิวิตที่มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องได้ ข้อดีและข้อเสียมีอยู่หลายแบบ บางสิ่งอาจขึ้นอยู่กับสถานการณ์ ไม่ได้เป็นข้อดีข้อเสียที่ตายตัว แต่การตระนักว่าคุณมีข้อดีข้อเสียในสถานการณ์นั้นๆ อย่างไร จะช่วยทำให้คุณได้เกิดการพัฒนาขึ้นได้อย่างต่อเนื่อง



วิธีการเพิ่ม self-awareness ให้กับตัวเอง

  1. ฝึกเจริญสติ (mindfulness) เพราะการเจริญสติช่วยทำให้เกิดตระหนักรู้ถึงตนเองได้ จากการรับรู้อย่างเป็นกลางเกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้นภายในร่างกาย และจิตใจ เมื่อรับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นบ่อยๆ จะช่วยทำให้คุณเห็นแง่มุมของตนเองที่ไม่เคยเห็นมาก่อน และช่วยทำให้เราสามารถเข้าใจตนเองได้มากขึ้น ซึ่งแตกต่างจากการทำสมาธิ (concentration) ที่เป็นการรับรู้และจดจ่อในอารมณ์ อันเป็นเหตุทำให้เกิดความสงบ

  2. เขียนบันทึก (journal) ด้วยการสังเกตสิ่งที่เกิดขึ้น จดบันทึกการเรียนรู้ ความคิด เรื่องที่ต้องทำ หรือความรู้สึกบางอย่างเมื่อมีเหตการณ์ใดเกิดขึ้นอย่างเฉพาะเจาะจง การเขียนบันทึกแบบ journal แตกต่างกับการเขียนประจำวัน (daily) ตรงที่การเขียนประจำวันอาจมุ่งเน้นเหตุการณ์ ว่าได้ทำสิ่งใดมาบ้าง ส่วนการเขียนในรูปแบบ journal นั้นจะเน้นการค้นหาภายใน

  3. ฝึกรับฟังอย่างลึกซึ้ง (deep-listening) เป็นหนึ่งในวิธีที่ทำให้คุณสามารถเพิ่ม self-awareness ได้ในชีวิตประจำวัน เพราะไม่ว่าจะได้พูดคุยกับคนในครอบครัว หรือเพื่อนร่วมงานก็เป็นโอกาสให้คุณได้เพิ่ม self-awareness ได้ นอกจากนั้นการฝึกรับฟังอย่างลึกซึ้งยังช่วยทำให้คุณได้เข้าใจและมอบพื้นที่ให้กับคนที่อยู่ข้างหน้าได้

  4. รับรู้มุมมองที่หลากหลาย โดยการขอความคิดเห็นหรือสอบถามสิ่งที่ปรากฏในสายตาของคนที่อยู่กับคุณอย่างตรงไปตรงมา การรับรู้มุมมองที่หลากหลายในตัวคุณช่วยทำให้คุณได้เห็นบางสิ่งที่คุณอาจไม่เคยเห็นในตัวเองมาก่อน และหลายครั้งสิ่งที่เกิดขึ้นอาจสะเทือนใจของคุณ และทำให้คุณออกจากพื้นที่ปลอดภัยของตัวเอง

  5. ฝึกสะท้อน (reflection) ด้วยการย้อนกลับไปหาคำตอบของสิ่งที่อยู่ลึกกว่าสิ่งที่ปรากฏขึ้นภายนอกหรือปรากฏการณ์ คุณสามารถฝึกสะท้อนได้จากหลากหลายสถานการณ์ ตั้งแต่เมื่อมีสิ่งที่ผิดพลาดเกิดขึ้น จนถึงเมื่อบรรลุเป้าหมายบางอย่าง การสะท้อนช่วยทำให้คุณได้เห็นมุมมองใหม่ที่เกิดขึ้น และสำคัญมากสำหรับการเรียนรู้ในระดับกลุ่มที่ทุกคนสามารถสะท้อนการเรียนรู้ของตนเองและแบ่งปันให้กันและกันได้


#SelfAwareness

แหล่งอ้างอิงและข้อมูลเพิ่มเติม

  • LINE_APP
  • Facebook

Terms of Service | Privacy Policy | Coppyright ©2019 by Urbinner

E-mail: Urbinner.co@gmail.com | Bangkok, Thailand